Bramki antykradzieżowe – często mijamy je podczas codziennych zakupów. Raz zupełnie je ignorujemy, innym razem patrzymy na nie podejrzliwym okiem. O ile wielu z nas zna historię i początki powstania popularnych urządzeń, które na co dzień nas otaczają, takich jak żarówka, telewizor czy samochód, o tyle wiedza o tym, kto zapoczątkował rozwój systemów zabezpieczających towary przed kradzieżą, a także jak rozwijała się ta dziedzina, pozostaje tajemnicą nawet dla wielu osób z branży.
W poniższym artykule postarałem się zebrać najważniejsze informacje dotyczące początków tej technologii, jej przełomowych rozwiązań technicznych oraz rozwoju – aż do powstania pierwszych polskich konstrukcji tego typu.
Czym są systemy EAS
Electronic Article Surveillance (w skrócie EAS), w polskiej literaturze określane jako Systemy Sygnalizacji Kradzieży (SSK), to rozwiązania potocznie nazywane bramkami antykradzieżowymi. Ich zadaniem od początku było zabezpieczanie towarów przed kradzieżą, przy jednoczesnym zachowaniu swobody poruszania się klientów, funkcjonalności sklepu, bez negatywnego wpływu na płynności procesu zakupowego.
Już na wczesnym etapie rozwoju tej technologii dostrzeżono, że skuteczna ochrona nie może utrudniać codziennego funkcjonowania sklepu. Dlatego systemy musiały działać bezprzewodowo, wykrywając odpowiednio oznaczone towary bez konieczności bezpośredniego kontaktu z nimi. Prace nad tego rodzaju urządzeniami rozpoczęło równolegle kilka firm. Za jedne z najważniejszych ośrodków rozwoju wczesnych systemów EAS można uznać Stany Zjednoczone i Holandię.
Arthur Minasy i początki elektronicznego zabezpieczania towarów
Knogo i pierwsze patenty RF
Historię systemów EAS warto rozpocząć od Arthura Minasy’ego (1925–1994), amerykańskiego inżyniera i wynalazcy. Był on jednym z pionierów elektronicznych systemów zabezpieczania towarów. Jego patenty z drugiej połowy lat 60. miały istotny wpływ na rozwój radiowych systemów EAS.
Jednym z pierwszych patentów Minasy’ego był US 3,493,955 (rys. 1), dotyczący metody i urządzenia służącego do wykrywania nieautoryzowanego przemieszczania towarów. Zgłoszenie patentowe złożono w 1965 roku. W 1966 roku Arthur Minasy założył firmę Knogo (później Knogo Corporation). W tym samym roku zgłosił kolejny patent – US 3,500,373 – dotyczący urządzenia wykrywającego kradzieże, wykorzystującego obwód rezonansowy dostrajany do określonej częstotliwości sygnału. Patent przyznano w 1970 roku. Opisuje on zastosowanie pasywnego obwodu rezonansowego LC, czyli rozwiązania należącego do rodziny radiowych systemów rezonansowych RF.
rys.1 – Rysunek patentowy Arthura J. Minasy’ego, patent US 3,493,955 (1970). Źródło: Wikimedia Commons. Licencja: CC BY-SA 4.0.
Rozwój technologii magnetycznej EM
Pozostańmy jeszcze przy firmie Knogo i przenieśmy się do 1977 roku. W tym czasie firma złożyła wniosek patentowy dotyczący magnetycznej detekcji towarów, wykorzystującej materiał magnetyczny reagujący na pole magnetyczne. Patent US 4,074,249 przyznano w 1978 roku. Opisywał on technologię detekcji magnetycznej EM, wykorzystującą nieliniowe właściwości materiału magnetycznego oraz zjawisko generowania harmonicznych pola.
Poniżej przedstawiono zestawienie najważniejszych patentów Arthura Minasy’ego i jego firmy Knogo Corporation.
rys.2 – Zestawienie wybranych patentów Arthura Minasy’ego i firmy Knogo Corporation.
Sensormatic, Checkpoint i Nedap – rozwój światowego rynku EAS
Sensormatic i technologia mikrofalowa
Wróćmy do 1966 roku, czyli okresu, w którym Knogo zgłosiło jeden ze swoich pierwszych patentów. W tym samym czasie dwaj kuzyni, Ronald Assaf i Jack Welch, rozpoczęli prace nad elektronicznym zabezpieczaniem towarów. Wspólnie założyli firmę, którą nazwali Sensormatic. W 1968 roku Sensormatic wprowadził na rynek pierwsze mikrofalowe systemy EAS pracujące w paśmie UHF (902–905 MHz).
Rozwój technologii RF w latach 70. i 80.
W 1969 roku w Stanach Zjednoczonych powstała firma Checkpoint Systems, początkowo działająca jako spółka zależna Logistics Industries Corporation. Rozwijała ona technologię przestrajanego RF, wykorzystując między innymi rozwiązania objęte patentami inżyniera George’a J. Lichtblaua. Podobnie jak w przypadku innych producentów, gotowe rozwiązania trafiły na rynek na początku lat 70.
George Jay Lichtblau w latach 70. opatentował wiele rozwiązań rozwijanych na potrzeby firmy Checkpoint. Poniżej przedstawiono zestawienie wybranych patentów.
Rys.3 – Podsumowanie patentów George Jay Lichtblau.
W dokumencie amerykańskiego Federal Register z 1975 roku opisano, że system Checkpoint Systems wykorzystywał przestrajaną częstotliwość w zakresie 4–10 MHz, podczas gdy system Knogo pracował w okolicy 2 MHz. Obie firmy stosowały więc technologię radiową, jednak ich rozwiązania różniły się parametrami pracy.
Równolegle z firmami Knogo, Checkpoint i Sensormatic technologię EAS rozwijała holenderska firma Nedap. W kolejnych latach coraz większą popularność zdobywał standard RF pracujący na częstotliwości 8,2 MHz. W użyciu spotykano również inne częstotliwości, między innymi 4 MHz i 1,95 MHz.
Powstanie technologii akustomagnetycznej AM 58 kHz
Lata 80. przyniosły problemy związane z technologią mikrofalową stosowaną przez firmę Sensormatic. Mimo bardzo dobrych parametrów detekcji rozwiązanie to było kosztowne w produkcji, a same klipsy miały stosunkowo duże rozmiary. Problematyczna była również dezaktywacja etykiet, która wymagała ich precyzyjnego pozycjonowania, co wydłużało czas obsługi przy kasie.
Firma Allied Corporation rozpoczęła prace badawcze nad technologią, która miała połączyć zalety rozwiązań RF i systemów mikrofalowych. W 1982 roku trzech inżynierów: Philip M. Anderson, Gerald R. Bretts i James E. Kearney, zgłosiło patent US 4,510,489 dotyczący koncepcji etykiety akustomagnetycznej. W 1986 roku na rynek wprowadzono pierwszy system akustomagnetyczny – Sensormatic UltraMax AM.
W odróżnieniu od systemów RF technologia AM wykorzystuje rezonans magnetomechaniczny znacznika. Bramka emituje impulsy, nazywane również paczkami sygnału (ang. bursts), o częstotliwości około 58 kHz. Pod wpływem pola magnetycznego element rezonansowy w aktywnej etykiecie zaczyna drgać. Po zakończeniu impulsu nadawczego drgania te są wykrywane przez odbiornik.
Charakterystyczną cechą systemów AM jest naprzemienna praca w cyklach nadawania i odbioru. Oznacza to, że współpracujące lub znajdujące się w pobliżu siebie systemy muszą być odpowiednio zsynchronizowane. Brak synchronizacji może prowadzić do wzajemnego zakłócania się urządzeń (rys. 4 i 5).
Jako punkt odniesienia czasowego przyjęto przejście napięcia sieciowego przez zero. W opisywanym rozwiązaniu pełny cykl pracy trwa tyle, ile jeden okres napięcia sieciowego o częstotliwości 50 Hz, czyli 20 ms.
rys. 4 – System AM pracujący w fazie z otoczeniem lub bez innego systemu AM w pobliżu.
rys. 5 – Przykład innego systemu AM przesuniętego w fazie, bez synchronizacji.
Cross Point i rozwój europejskiego rynku EAS
W Europie pojawiały się kolejne firmy zajmujące się produkcją systemów EAS. Jedną z nich była firma Trample-Telsec, która dostarczała urządzenia i podzespoły elektroniczne jako producent OEM dla wielu przedsiębiorstw, między innymi dla holenderskiej firmy ID Systems International B.V., założonej w 1977 roku.
Na początku lat 90. w europejskiej branży EAS dochodziło do istotnych zmian właścicielskich i organizacyjnych. W 1993 roku powstała holenderska firma Cross Point B.V., która z czasem stała się jednym z bardziej rozpoznawalnych producentów systemów EAS w Europie. Wspomnienia osób związanych z ID Systems i Trample-Telsec wskazują, że środowisko to miało istotny związek z początkami tej firmy.
Historia polskich bramek antykradzieżowych
Początki działalności w 1995 roku – Mawo System
W 1995 roku w Krakowie powstała firma Mawo System, która początkowo zajmowała się sprzętem komputerowym oraz technologiami sieciowymi. Z czasem rozpoczęła pionierską działalność na polskim rynku systemów sygnalizacji kradzieży, wprowadzając do sprzedaży bramki antykradzieżowe. W tym celu nawiązała współpracę z holenderską firmą Nedap, jednym z pionierów tej technologii na świecie.
Współpraca z Cross Point
W 1997 roku firma Mawo nawiązała kontakt z Cross Point, zostając dystrybutorem jej urządzeń na polskim rynku. Rosnący rynek oraz dobra jakość produktów Cross Point sprawiły, że szybko osiągnęło wysokie wyniki sprzedaży systemów EAS, generując przy tym znaczące przychody.
Zdobyte doświadczenie, wyniesione ze współpracy z Cross Point, zachęciło firmę Mawo do opracowania własnych konstrukcji. W1998 roku właściciele firmy podjęli decyzję o rozpoczęciu prac badawczo-rozwojowych nad własnymi systemami EAS. Pierwsze urządzenia tego typu były dostępne już w 1999 roku, jednak nadal wykorzystywały układy elektroniczne dostarczane przez Cross Point.
Pierwsze w pełni własne konstrukcje
W 2000 roku firma Mawo wyprodukowała pierwsze własne moduły elektroniczne serii 8201. Oznaczenie „82” nawiązywało do częstotliwości pracy 8,2 MHz, natomiast „01” oznaczało pierwszy model z tej serii. Moduły były rozwijane w kolejnych latach, a ich numeracja zakończyła się na modelu 8204.
Były to pierwsze urządzenia wyprodukowane przez Mawo i pierwszy w historii system EAS zaprojektowany oraz wyprodukowany w Polsce. Modele bramek otrzymały nazwy od gwiazdozbiorów: Sirius, Vega i Aquarius. Wprowadzenie ich do produkcji doprowadziło do zakończenia współpracy między Mawo a Cross Point w 2001 roku.
Powstanie Meco System
W 2002 roku powstała firma Meco System, jako spółka córka Mawo System. W Biuletynie Urzędu Patentowego nr 17 (747) z 12 sierpnia 2002 roku, na stronie 132, opublikowano informację o zgłoszeniu znaku towarowego:
- Numer zgłoszenia: 246196
- Data zgłoszenia: 8 lutego 2002 roku
- Zgłaszający: MECO SYSTEM Sp. z o.o., Kraków
- Znak: M Meco
- Klasy: 9, 37, 42
W 2004 roku działalność Mawo System została zakończona, a całość technologii i personelu przeniesiono do Meco System.
Elektronika Mawo 8201/8204
Pierwsze moduły elektroniczne serii 8201 i ich późniejsze wersje (rys. 5 i 6), mimo że cieszyły się dobrą opinią, były na tle najlepszych rozwiązań zachodnich konstrukcjami w pewien sposób już przestarzałymi. Zbudowano je w oparciu o układy analogowe, a regulacja parametrów odbywała się za pomocą potencjometrów i zewnętrznego oscyloskopu. Firma Meco kontynuowała jednak inwestycje w rozwój nowych urządzeń.
Rys. 5 – Moduły elektroniczne serii TX8204 i RX8203 (2003)
Rys. 6 – Moduły elektroniczne serii TX8204 i RX8203 (2003)
Cyfrowa seria MECO 8210
Ambitny projekt zakończył się powodzeniem. W 2005 roku pojawiły się pierwsze w pełni cyfrowe moduły elektroniczne o oznaczeniu 8210. Były to urządzenia, które pod względem technologicznym nie ustępowały ówczesnym konstrukcjom zachodnim, a pod wieloma względami nawet je wyprzedzały.
Regulację parametrów przeniesiono do środowiska komputerowego. Zastosowano nowoczesny procesor, który umożliwiał między innymi generowanie charakterystyki zakłóceń w postaci wirtualnego oscyloskopu. Komunikację pomiędzy nadajnikiem, odbiornikiem i komputerem zrealizowano z wykorzystaniem interfejsu RS-485 oraz złączy RJ-45.
Standardowym rozwiązaniem stała się również przewodowa synchronizacja wysokoczęstotliwościowa (HF Sync), która zapewniała stabilną synchronizację pracy urządzeń i zwiększała ich odporność na zakłócenia.
Nowe moduły elektroniczne wymagały również odpowiednich obudów. W tym okresie zaprojektowano i wdrożono do produkcji konstrukcje nowej serii AluSlimLine, wykonane z aluminium i stali nierdzewnej – modele X-Line series i Simplic Alu.
Rys.7 – Oprogramowanie MECO MeConfig w wersji 1.00.00 z 2005 roku. Archiwalny zrzut ekranu przedstawiający konfigurację cyfrowej elektroniki EAS serii 8210
Rys. 8 – Moduły elektroniczne Meco System serii 8210 NQ (2007)
NQ Connect – kolejny etap rozwoju elektroniki MECO
Rok 2008 przyniósł kolejne udoskonalenia urządzeń MECO. Rozbudowano funkcje sieciowe, a w nadajnikach zastosowano w pełni cyfrowy generator częstotliwości. Nową generację produktów wprowadzono na rynek pod nazwą NQ Connect.
Uruchomiono również serwer COT (Centrum Obsługi Technicznej), który umożliwiał zdalną komunikację z urządzeniami wyposażonymi w łącze internetowe i odpowiednio skonfigurowany identyfikator. Dzięki usłudze MeConfig Remote możliwa stała się zdalna konfiguracja i obsługa systemów.
Do sprzedaży trafił także udoskonalony nadajnik serii 8212 w którym po raz pierwszy zastosowano układ pętli APD poprawiający charakterystykę pola i skuteczność detekcji w przestrzeni 3D, pozwoliło to na pracę systemu przy rozstawie anten sięgającym blisko 200 cm. Do sprzedaży wprowadzono nowe modele bramek – X-Base series, także modele ze zintegrowanym licznikiem klientów
Ekspansja Meco System na rynki zagraniczne
Rozwój technologiczny szedł w parze z działaniami marketingowymi i ekspansją na rynki zagraniczne. W latach 2007–2008 firma Meco System prezentowała swoje rozwiązania podczas targów branżowych m.in. w Bukareszcie, Kijowie, Birmingham, Essen, Stambule i Düsseldorfie.
Równolegle rozwijano sieć dystrybucji. Autoryzowani dystrybutorzy reprezentowali markę MECO m.in. w Estonii, na Litwie, Łotwie, Słowacji, Cyprze, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Bułgarii, Rumunii, Portugalii, Grecji i Ukrainie.
Pierwsze problemy Meco System
Rok 2008 przyniósł światowej gospodarce poważny kryzys finansowy, którego jednym z symbolicznych momentów był upadek banku inwestycyjnego Lehman Brothers we wrześniu tego roku. Następujące po nim spowolnienie gospodarcze szybko odczuła również europejska branża handlowa.
Nie pozostało to bez wpływu na działalność Meco System. Firma odnotowała znaczący spadek obrotów i zysków, co zapoczątkowało najtrudniejszy okres w jej historii.
Rozwój technologii AM i liczników klientów
Pomimo trudniejszej sytuacji rynkowej firma kontynuowała rozwój swojej oferty. W 2009 roku do portfolio MECO dołączyły nowe systemy liczenia klientów, rozwijane w ramach platformy NQ Connect.
Kolejnym kierunkiem rozwoju była technologia akustomagnetyczna (AM). W 2011 roku w ofercie pojawiły się pierwsze systemy AM wykorzystujące układy elektroniczne produkowane przez firmę Dexilon Automation. W tym samym roku Meco System rozpoczęła prace nad własną elektroniką AM. Prototyp nowego rozwiązania był gotowy w połowie 2012 roku.
Około 2011 roku pojawił się również kolejny produkt opracowany przez MECO – dezaktywator etykiet RF DA8210.
MECO pod skrzydłami EMPEL – nowy etap rozwoju
Pogarszająca się sytuacja finansowa Meco System doprowadziła do sprzedaży części działalności obejmującej systemy zabezpieczeń antykradzieżowych EAS oraz liczniki klientów, wraz z technologią związaną z tymi produktami.
W 2013 roku nowym właścicielem technologii MECO została firma Empel System S.C., która następnie przekształciła się w EMPEL Sp. z o.o. Sp.k. Przejęcie obejmowało prawa do technologii, dokumentację projektową oraz rozwiązania konstrukcyjne, umożliwiając dalszy rozwój, serwisowanie i modernizację urządzeń.
Pomimo podejmowanych prób poprawy sytuacji Meco System nie udało się odzyskać stabilności finansowej. Spółka zakończyła działalność operacyjną i została postawiona w stan likwidacji.
Przejęcie technologii przez EMPEL nie oznaczało przejęcia samej spółki Meco System ani następstwa prawnego. Był to jednak początek nowego etapu w historii technologii MECO. EMPEL kontynuował jej rozwój, zapewniając obsługę dotychczasowych systemów, modernizując istniejące rozwiązania i projektując kolejne generacje urządzeń.
Współczesne systemy EAS MECO
Technologia MECO to historia wielu lat rozwoju, innowacji, sukcesów, ale również trudniejszych momentów. Pomimo zmian właścicielskich i problemów, z jakimi mierzyła się firma Meco System, sama technologia przetrwała i nadal jest rozwijana.
Wiele starszych urządzeń MECO wciąż funkcjonuje w obiektach handlowych. Ich dalsza eksploatacja i zainteresowanie ze strony użytkowników potwierdzają, że rozwiązania te przez lata zdobyły zaufanie rynku.
Pod kierownictwem EMPEL technologia MECO przeszła kolejne etapy modernizacji. Jednym z ważniejszych projektów było opracowanie w 2021 roku bramki Iridum, wykorzystującej konstrukcję akrylową i charakteryzującej się mniejszą szerokością w porównaniu z pierwotnymi rozwiązaniami Meco System.
Kolejny istotny etap modernizacji nastąpił pod koniec 2025 roku. Przeprowadzone prace konstrukcyjne i elektroniczne pozwoliły uzyskać lepsze parametry pracy oraz zwiększyć odporność systemów na zakłócenia w porównaniu z poprzednią generacją anten.
Obecna oferta MECO obejmuje zarówno systemy wykorzystujące technologię RF 8,2 MHz, jak i rozwiązania zintegrowane z funkcją liczenia klientów. Przykładem jest system X-Base PC łączący funkcję zabezpieczenia antykradzieżowego z dwukierunkowym licznikiem osób. Jako uzupełnienie oferty oferowane są również rozwiązania w technologii AM.
Rozwój oprogramowania i narzędzi serwisowych również pozostaje ważnym elementem tej technologii. Program MeConfig, wykorzystywany do konfiguracji i diagnostyki urządzeń, jest nadal rozwijany, zapewniając obsługę współczesnych systemów MECO.
Rys.9 – Oprogramowanie MECO „MeConfig” wersja 1.07.00 (2026) zrzut ekranu przedstawiający konfigurację elektronik cyfrowych EAS
Rys. 10 – Współczesny system EAS Meco model Simplic Alu
Rys. 11 – Współczesne moduły elektroniczne TX8220 i RX8212 (2026), do celów porównawczych zestawione z historycznymi modułami elektronicznymi Meco System serii 8210 (2007)
Od przeszłości ku przyszłości
Historia systemów EAS to nie tylko opowieść o rozwoju elektroniki i kolejnych rozwiązaniach technicznych. To również historia ludzi, pomysłów, firm i inżynierów, którzy przez dziesięciolecia kształtowali rynek zabezpieczeń antykradzieżowych.
Na tym tle swoją historię zapisały również polskie konstrukcje. Rozwój Mawo System, później Meco System, a następnie kontynuacja prac nad technologią MECO pod skrzydłami EMPEL pokazują, że również na rodzimym rynku powstawały i nadal powstają rozwiązania będące częścią tej międzynarodowej historii.
Zmieniały się technologie, konstrukcje i oczekiwania rynku, ale cel pozostał ten sam – tworzenie skutecznych i niezawodnych systemów, które pomagają chronić towary i wspierać bezpieczeństwo handlu.
Źródła i opracowanie
Opracował: Piotr Tomczyk
Artykuł powstał na podstawie dokumentacji patentowej, materiałów archiwalnych, historycznych prezentacji technicznych oraz dokumentów dotyczących działalności firm Mawo System i Meco System. Wykorzystano również informacje pochodzące z archiwum firmowego EMPEL, w tym materiały techniczne i historyczne, które nie były dotychczas szeroko publikowane.